WSKAZANIE ROLI

Wskazanie roli, jaką dla kształtowania określonych mechanizmów i wzo­rów zachowania człowieka pełnią konkretne, przenikające się wzajemnie składniki jego środowiska społecznego, może być pomocne w zapobieganiu powstawania zjawisk patologii społecznej. Jednym z takich składników są środki masowego przekazu z telewizją na czele.Rotkiewicz, prowadząc swoje rozważania nad wychowawczym oddziaływa­niem telewizji,podkreślała wagę eskapistycznejikathartycznejfiinkcjitelewizji(1983). Pojęcie fantazja wraz z pojęciem eskapizmu bywa rozpatrywane w odnie­sieniu do skutków działania telewizji i jest przede wszystkim ucieczką od rzeczywistości uwarunkowanej istnieniem określonych zagrożeń w życiu jednostki, niemożnością realnego zaspokojenia potrzeb, chęcią przeżycia czegoś innego ponad to, co spotyka człowieka w życiu codziennym.

NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY

Do najważniejszych elementów środowiska społecznego w procesie so­cjalizacji zalicza się rodzinę oraz inne małe grupy (klasa szkolna, grupa rówieśnicza), w których uczestniczy człowiek i wywierają one na niego bezpośredni, jak i pośredni wpływ w przebiegu interakcji, jednostki ze spo- łeczeństwemjako całością (Malak, Frączek 1986). Oba oddziaływania (bez­pośrednie i pośrednie) dokonują się przez trzy związane ze sobą kanały: środowisko społeczne organizuje doświadczenie człowieka, dostarcza mu modeli zachowania się; oraz posługuje się w tym procesie wzmocnieniami. Nie można w tym miejscu pominąć modelowania społecznego, dotyczą­cego łatwo dających się zaobserwować zjawisk, a polegającego na tym, że ludzie są dla siebie przykładami postępowania (Bronfenbrenner 1970).

TRAKTOWANIE ZJAWISKA

Traktowanie natomiast zjawiska socjalizacji jako efektów procesu, przejawia­jących się w powstawaniu w jednostce pewnych struktur i dających się bezpoś­rednio rejestrować zmian w zachowaniu, rodzi dwojakiego rodzaju problemy. Pierwszy z nich – co podkreśla A. Frączek – dotyczy dokonywanego przez badaczy wartościowania efektów socjalizacji (Malak, Frączek 1986).I tak mówi się, że socjalizacja to rozwój osobowości w kierunku społecz­nie pożądanym, powodującym wystąpienie u jednostki korzystnych zmian w zakresie czynności społecznych (Przecławski 1971, Skomy 1976).Drugi problem to jawiący się w takim ujęciu socjalizacji „opór” jednostki, jej „uległość” wobec zewnętrznych oddziaływań.Elementem środowiska zewnętrznego człowieka, biorącym bezpośredni udział w procesie socjalizacji, jest środowisko społeczne, określane jako ogół jednostek, kręgów społecznych, grup i innych zbiorowości, z którymi osobnik się styka w ciągu swojego życia iktóre wywierają wpływ na jego zachowanie (Szczepański 1970).

PRZYSWAJANIE ŚRODOWISKA

Przyswajanie środowiska kulturowego następuje w znacznym stopniu dzięki mass mediom i wraz z przejmowaniem doświadczeń społeczno-histo- rycznych prowadzi do kształtowania w jednostce właściwych stereotypów myślowych, przekonań o wartościach i postaw.Recepcja przekazów w sposób bezrefleksyjny, bez poddania ich racjonal­nej ocenie może być przyczyną hamowania rozwoju osobowości i tworzenia się stref irracjonalności w myśleniu i działaniu. Bywa tak szczególnie wtedy, gdy odbierane przez jednostkę treści są niedostatecznie bogate i dlatego nie mogąbyć odpowiednio zrelatywizowane wobec obowiązujących norm i war­tości danego systemu społeczno-kulturowego.Ma to określone konsekwencje dla procesu socjalizacji, który nie musi prowadzić do pozytywnych wyników adaptacyjnych oraz do jednoznacznego wzmożenia racjonalności poznania i działania. Jednym ze skutków recepcji jednostronnych przekazów (np. telewizyjnych) może być narastanie agresji wśród odbiorców .

W MIARĘ POSTĘPU

W miarę postępu rozwoju indywidualnego strefa aktywności symbolicznej rozrasta się między działaniem receptorów i efektorów (Cassirere 1977). Uwew- nętrznione czynności symboliczne to rozmaite postacie odbioru, opracowania (kodowanie) i transformacji (przekodowywanie) informacji (przekazów) przy u- życiu znaków i symboli. Aktywność ta to wewnątrzpsychiczne życie człowieka.. Kłoskowska podkreśla, że w tej strefie dokonują się operacje tworzenia znaków przypisanych, które na drodze symbolicznej informacji wyprzedzają doświadczenie lub umożliwiają obcowanie z pseudodoświadczeniem mającym za przedmiot osoby, rzeczy i zdarzenia, czyli antycypowanie świata fikcji.W tej strefie aktywności psychicznej ludzie formułują oceny i normy oraz doznają przeżyć wartościujących, których potrzebie aktywność ta służy. autonomizacja tej sfery aktywności psychicznej wzbogaca wewnętrzne życie ludzi i tworzy świat wewnętrzny człowieka, który w znacz­nym stopniu wpływa na percepcję otaczającego go środowiska społeczno- kulturowego oraz (pośrednio) na zachowanie się i działalność.

ŚRODOWISKO SPOŁECZNE

Zarówno posługiwanie się narzędziami i przedmiotami, jak i znakami czy symbolami odbywa się w toku obcowania jednostki z innymi ludźmi ukształtowanymi w kręgu danej kultury i – jako jej nosiciele – przekazującymi nowym genera­cjom schematy działań, wzory zachowań, znaki, symbole i ich znaczenie, a wraz z nimi sposoby ujmowania świata, mity, przekonania i wartości cenio­ne w danym społeczeństwie bądź tylko w pewnych jego kręgach. Dużą rolę w gromadzeniu doświadczeń może pełnić telewizja. Środowisko społeczno-kulturowe, a zwłaszcza kultura symboliczna jako komponent środowiska, przenika całokształt życiowej aktywności ludzi i od­ciska się na kształtowaniu procesów, właściwości i struktur psychicznych jednostki (Tyszkowa 1985).

W INDYWIDUALNYM ROZWOJU

W rozwoju indywidualnym człowieka możemy wyróżnić dwa, nawzajem przenikające się, tory. Pierwszy z nich to tor własnej aktywności jednostki, poprzez którą opanowuje ona umiejętność posługiwania się przedmiotami i narzędziami oraz związane z tym formy poznawania rzeczywistości zew­nętrznej i wewnętrznej. Drugi tor rozwoju jednostki stanowią procesy przyswajania kultury sym­bolicznej inicjowane przez opanowanie podstawowych systemów znako­wych (głównie języka werbalnego) i symboli kulturowych. (Tyszkowa 1985). Dwa wyodrębnione tu tory gromadzenia doświadczenia indywidual­nego splatają się ze sobą, obydwa bowiem przebiegają (zwłaszcza w pierw­szych latach życia) w ramach stosunków dziecka z osobami dorosłymi z jego otoczenia i stosunki te są podstawą rozwoju w obrębie ich obu.

ŹRÓDŁO AGRESJI U DZIECI

Codziennie prasa, radio i telewizja donoszą o aktach gwałtu, rozbo­jach i innych przestępstwach w znacznej liczbie dokonywanych przez młodzież a nawet dzieci. Od kilku lat niepokojąco obniża się wiek przestępców. Około 907c wszystkich zachowań przestępczych młodych ludzi ma na celu zagarnięcie mienia.Nie są to jednak tylko popularne włamania do kiosków czy piwnic, lecz zuchwałe kradzieże, brutalne wymuszenia i rozboje. Coraz częściej nieletni zagrażają zdrowiu i życiu swych ofiar.Jakie są zatem przyczyny przestępczości wśród młodzieży? Co powoduje zabu­rzenia prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży? Można tych przyczyn wskazać oczywiście wiele, zarówno w skali makro, jak i mikro. Z pewnością zachowania dzieci są odbiciem stosunków, obyczajów i poczynań ze świata dorosłych.W potocznych opiniach jednym z głównych czynników jest fakt, że doj­rzewa właśnie pokolenie stanu wojennego, innym, problemy materialne rodzin, jeszcze innym potęga środków masowego przekazu sterujących roz­wojem psychicznym dzieci i młodzieży.

WADLIWE POSTAWY RODZICIELSKIE

Badania wykazały, iż wadliwe postawy rodzicielskie (odtrącenia, unika­nia, nadmiernie ochraniająca i nadmiernie wymagająca),błędy w wychowa­niu popełniane przez rodziców (m.in. agresywność wobec dziecka, niekon­sekwencja, uleganie dziecku) stanowią przyczyny agresywności ich dzieci w szkole. Potwierdziła się zatem hipoteza o związku wymienionych czynni­ków z agresywnością dzieci w szkole.Potwierdzają tę tezę również badania Ranschburga (1993), Wójcik (1977), Malak i Frączek (1986) i in. Wójcik (1977, s.22) wskazuje bowiem, iż sytuacje wychowacze w rodzinie są różno­rodne i skomplikowane i zawsze współwystępuje w niej wiele czynników mających wpływ na kształtowanie osobowości dziecka. Na rozwijanie agre­sywności u dzieci mają wpływ niewłaściwe stosunki rodzice – dzieci; wśród nich zaburzone kontakty uczuciowe i niewłaściwe metody wychowawcze.Również Malak i Frączek (1986,s.ll3) wskazują na związek agresywności dzieci ze stanem ich środowiska społecznego, w tym także (zwłaszcza) rodzinnego.Wynik badań własnych autorki pozwalają sądzić, iż dzieci agresywne są znerwicowane, lękliwe i wycofujące się z kontaktów społecznych: Ma to ogromny wpływ na ich sytuację szkolną, naukę (przejawiają niepowodzenia), a także kontakty z rówieśnikami. Objęte więc powinny być szczególną opieką wychowawcy i pedagoga szkolnego (terapią pedagogiczną)

WIDZĄC AGRESYWNE ZACHOWANIE

Dziecko, widząc agresywne zachowanie ojca w stosunku do matki lub do niego samego, przenosi agresję poza dom rodzinny. Wdrażają w kontaktach z kolegami w szkole, na placu zabaw, w klubie. W 2 przypadkach (6%) agresja i rygoryzm wprowadzany przez ojca doprowadził syna do ucieczki. Jeden z ojców wyraził się, że jeżeli dzieci źle postępują, on wprowadza w domu terror. Uważa, iż muszą ponieść karę za niewłaściwe zachowanie.W 4 przypadkach (12,1%) bezradność rodziców wobec dziecka przejawiała się w zbytnim uleganiu.Zaobserwowano to w rodzinach matek samotnie wy­chowujących dzieci. Matki obawiały się agresji dorastających synów, chcąc uniknąć kłótni, awantur nie wnikały w ich życie.Nie reagowały na późne powroty synów do domu, na spożywanie przez nich alkoholu, na przebywanie w towarzystwie kolegów, którzy weszli w konflikt z prawem Bezradność okazywana dziecku wywołuje poczucie jego przewagi nad rodzicami. Tak działo się w 4 badanych rodzinach (12,1%). Dorastający synowie wykorzys­tywali niemoc swoich matek i przedwcześnie decydowali o swoim postępo­waniu.

error: Content is protected !!