BŁĘDY WYCHOWAWCZE

Przeważającym błędem wychowawczym w badanych rodzinach jest agre­sja. W mniejszym stopniu wystąpiły też takie błędy jak obojętność, rygoryzm. W 4 przypadkach (12,1%) przejawiało się też zbytnie uleganie dziecku. Stwierdzono również bardzo często niestałość stosunku do dziecka. Agresja rodziców wywołuje u dziecka poczucie zagrożenia,lęk,poczucie winy.Agre- sywni rodzice nie wzbudzają sympatii swoich dzieci, często w takich przy­padkach dzieci nienawidzą swoich rodziców. Hamowanie aktywności jest przyczyną podporządkowania się dziecka, zaniżenia samooceny. Z badań wynika, że dzieci rodziców agresywnych, stłumione w domu, wyładowują swoje napięcie wśród rówieśników. W obecności rodziców są nieśmiałe, posłuszne, natomiast stają się agresywne w stosunku do swoich kolegów.

W STANIE NIETRZEŹWOŚCI

W stanie nietrzeźwości zapo­minał o swoich wymaganiach i postanowieniach. Jeżeli postawy rodziców są rygorystyczne, wymagające, surowe wpływają bezpośrednio na styl wycho­wania autorytatywny. W kilku przypadkach spotkano się z tym stylem. Dzie­ci w tych rodzinach były zastraszone, lękliwe, wycofywały się z kontaktów społecznych. Zaobserwowano u nich objawy nerwicowe. W 6 przypadkach wystąpiły ucieczki z domu, wagary, niepowodzenia szkolne. W 4 rodzi- nach(12,l%) matek samotnie wychowujących dzieci zauważono styl liberal­ny. Wynikało to z własnej niemocy, nieudolności wychowaczej. Matki tole­rowały zachowanie dorastających synów, którzy nie zwracali uwagi na naka­zy, zakazy lub prośby matek. Preferowanie tego stylu było wynikiem strachu przed agresją dziecka. Styl liberalny zastosowany w wychowaniu dorastają­cych dzieci był wynikiem niezaradności wychowawczej, a także wiązał się z brakiem umiejętności postępowania z buntowniczą młodzieżą.

JAK WYKAZAŁY BADANIA

Badania wykazały duże zależności między stylem wychowania, a posta­wami rodziców wobec dzieci. Styl wychowania charakterystyczny dla danej rodziny jest wypadkową sposobów i metod oddziaływania na dziecko wszys­tkich członków rodziny (Przełącznikową,Włodarski 1986). Zasadniczą grupę reprezentowanych przez rodziców postaw stanowiły postawy: niekonsek­wentna i unikania. Z powtórzeniem niekonsekwencji spotkano się w analizie stylów wychowania. Rodzice, którzy w procesie wychowawczym prezentują postawy niekonsekwentne, tworzą jednocześnie niekonsekwentny styl wy­chowania. Bardzo często zdarza się, iż rodzic w stanie trzeźwości reprezen­tował inną postawę, a inną w stanie upojenia alkoholowego. W chwilach trzeźwości rodzic dostrzegał braki w zachowaniu dziecka i jego postępach w nauce, był wtedy surowy i wymierzał kary.

WIĘKSZOŚĆ BADANYCH

Większość badanych rodziców stosuje kary cielesne. Uważają oni, że tłumaczenie nie przynosi właściwego rezultatu. Oprócz kar cielesnych zabraniają wyjścia, ograniczają słodycze, zabraniają spotkań z kolegami. Według badanych ro­dziców wymusić posłuszeństwo można tylko za pomocą kar fizycznych. Wynika to z wzorów wyniesionych z domu rodzinnego. Niektórzy rodzice wprowadzają metody demokratyczne, ale w chwilach uniesienia, zdenerwo­wania zawsze odwołują się do metody autorytatywnej. Stosowanie kar cie­lesnych wywołuje u dziecka lęk, kłamstwa, agresję. Zachowania dziecka ograniczone w domu wyzwalają się w środowisku pozarodzinnym. Dzieci grzeczne w domu, stłumione poprzez kary, bywają agresywne w kontaktach z rówieśnikami. Tego typu reakcje są próbą odreagowania.

POSTĘPOWANIE WYCHOWAWCZE

Mówiąc o postępowaniu wychowawczym rodziców można wyróżnić dwie zasadnicze grupy metod wychowawczych: metody autorytatywne i metody demokratyczne. Istota metody polega na przestrzeganiu surowych zasad i przepisów oraz na stosowaniu kar za ich nieprzestrzeganie. System demok­ratyczny polega na dyskutowaniu, wyjaśnianiu, uzasadnianiu dziecku swoich poleceń, wymagań (Przetacznikowa, Włodarski 1986, s.443). Badani rodzice byli zwolennikami metody autorytatywnej. W badanych środowiskach nie spotkano się z autentyczną demokracją życia rodzinnego. Metoda demokratyczna polega na pełnym zrozumieniu dziecka, dyskutowa­niu z nim, przyjęciu go jako pełnoprawnego członka rodziny.

W WYCHOWANIU DZIECKA

W wychowaniu dziecka bardzo ważna jest jednolitość postaw rodziciels­kich. W przypadku, gdy postawy są niejednolite, np. matka jest chwiejna, pobłażliwa, a ojciec zbyt wymagający, surowy, dziecko nie wie kogo słu­chać, pojawiają się u niego postawy lękowe. W badanych rodzinach więk­szość populacji stanowili rodzice niezgodni w swoich postawach w stosunku do dziecka.Wyniki badań wskazują na istnienie zależności między negatywnymi postawami wychowaczymi, a niewłaściwym rozwojem społecznym dziecka. Zaobserwowano zależność pomiędzy wpływem postaw rodziców w stosun­ku do dziecka, a stopniem niedostosowania społecznego. Dzieci rodziców, którzy przejawiali postawy odrzucenia, unikania, nadmiernie wymagające, prawie zawsze szukały zrozumienia poza domem. Przejawiały zachowania niepożądane społecznie.

W RODZINIE Z PROBLEM ALKOHOLOWYM

W tej rodzinie ojciec był alkoholi­kiem Matka chcąc zrekompensować dziecku brak właściwej opieki ojca, pozwalała mu na wszystko, spełniała jego zachcianki, wyręczała go w wiciu podstawowych czynnościach, ograniczała w ten sposób jego samodzielność. U ojców tego rodzaju postawy nie stwierdzono. Ojcowie byli zbyt wymagający – w 6 przypadkach (18,1 %), a tylko 2 matki (6%). Duży odsetek w badanej grupie stanowili rodzice, których postawy były niekonsekwentne. U matek stwierdzono 22 przypadki (66,6%) tego rodzaju postawy, u ojców 12 (36,3%). Niektórzy badani rodzice przejawiali również pozytywne postawy tj.postawę akceptacji. Jednak nie była to postawa w pełnym jej znaczeniu. Rodzice kochali swoje dziecko, ale nie potrafili mu zapewnić prawidłowo funkcjonującego środowiska rodzinnego. W 2 przypadkach (6%) przyczyną tego była ciężka choroba matek. Matki w większości przejawiały postawę niekonsekwentną i unikania, zaś ojcowie niekonsekwentną, unikania i nadmiernie wymagającą.

ZAOBSERWOWANE

Dzieci z tych rodzin uważały, że iwlzice ich nie kochają, czuły się gorsze od innych. Postawę unikania zaobserwowano u matek w 5 przypad­kach (15,1%), u ojców w 8 przypadkach (24,2%). Rodzice nie interesowali się dzieckiem, nie zaspokajali jego podstawowych potrzeb materialnych i psychicznych, nie troszczyli się o jego zdrowie, nie interesowali się miejscem spędzania czasu wolnego, ani postępami w nauce. Wystąpiło to w rodzinach alkoholików. Rodzice nadużywający alkoholu żle realizowali swoje obowiązki rodzicielskie. Nie zaspokajali dzieciom zarówno podstawowych potrzeb materialnych jak i psychicznych. Dzieci te otrzymywały daimowe obiady w szkole oraz pomoc finansową. W1 przypadku (3%) zaobserwowano postawę nadmiernie .

WYKORZYSTANE W BADANIACH

W badaniach wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego i następują­ce techniki badawcze: ankietę, wywiad i obserwację. Pojęcie metody i tech­niki badań oraz ich klasyfikację przyjęto za Pilchem (1995, s.51,77,82-87). Próbę badawczą stanowiły 33 rodziny i 63 dzieci. Wśród badanych dzieci 46 (76,1%) wychowywało się w rodzinach pełnych i 15 (23,8%) w rodzinach niepełnych. Badania przeprowadzono w 1993 roku w jednej ze szkół podsta­wowych w Kielcach.W badanych rodzinach przeważały postawy negatywne: unikania, odtrącenia, zbyt wymagająca i niekonsekwentna. W1 przypadku (3%) stwierdzono postawę nadmier­nie ochraniającą . Postawa odtrącenia wystąpią w 2 przypadkach (6%). Rodzice krytykowali i potępiali swoje dziecko, okazywali mu chłód uczuciowy. Nigdy nie starali się usprawiedliwić zachowania dziecka. Stosowali surowe kary fizyczne, często oka­zywali swoje niezadowolenie

BŁĘDY WYCHOWANIA

Badania psychologów i pedagogów, w tym między innymi Wójcik (1977, s. 19) dowodzą, iż od doświadczeń człowieka we wczesnym dzieciństwie, od jego sytuacji rodzinnej zależy w dużej mierze kształt jego osobowości, za­chowanie się w różnych okolicznościach i skłonność do agresji.W badaniach własnych przyjęto klasyfikację postaw rodzicielskich Ziem­skiej (zob. Przetacznikowa, Włodarski 1986, s.453-459).Podzie!iła ona pos­tawy na pozytywne;miłości i akceptacji oraz negatywne: wrogości i odrzuce­nia. Wśród postaw pozytywnych najważniejszymi są: postawa współdziała­nia, rozumnej swobody, uznania praw dziecka. Do negatywnych postaw rodzicielskich wspomniana autorka zalicza natomiast: postawę odtrącenia, unikania nadmiernie ochraniającą i nadmiernie wymagającą. W badaniach próbowano zweryfikować następującą hipotezę: Wadliwe posta­wy rodzicielskie (odtrącenia, unikania), niewłaściwe metody wychowania (autory­tarne) i błędy w wychowaniu popełniane przez rodziców (agresja wobec dzieci, niekonsekwencja, uleganie) stanowią przyczyny agresywności dzieci w szkole.

error: Content is protected !!